SAUNA PRINCIPES
De principes waaraan het saunabad ten grondslag ligt zijn eenvoudig en oud. Ze gaan terug naar préhistorische tijden en bereikten hun hoogtijdagen in de Romeinse tijd en de middeleeuwen, toen openbare badhuizen, welke veel op de houten Finse blokhutsauna's leken, overal in Europa te vinden waren.
In een afgesloten houten ruimte werden stenen tot een hoge temperatuur verhit. Met deze stenen werd de lucht verwarmd en (door convectie) ook de wanden en het plafond, van waaruit de warmte weer door straling werd overgedragen op de huid van de personen, welke zich in de ruimte bevonden.
Het is belangrijk dat het een houten ruimte betreft met verwarming door hete stenen.
Niet voor niets is de oude benaming voor sauna-achtige baden in Duitsland en Oostenrijk "Steinschwitszbad". Ook belangrijk is de verwarming door warmtestraling. Niet door geleiding, niet door convectie, maar door infraroodstraling die wordt uitgezonden door het warme materiaal van wanden en plafond.
De lucht in de sauna is niet alleen warm, maar ook zeer droog. Droge lucht is een slechte warmtegeleider en verhindert warmteoverdracht door geleiding in de lucht. De luchtvochtigheid van een goede sauna ligt tussen de 5 en 15% relatief. Bij een vochtige sauna gaat een belangrijk kenmerk van de sauna verloren omdat daarin de warmtegeleiding van de lucht een te grote speelt.
In een goede sauna is het mogelijk om alle warme lucht uit de ruimte te vervangen door buitenlucht, terwijl toch de weldadige uitstraling van de wanden en het plafond behouden blijft. Men zou nauwelijks merken dat de deur even openstaat. Door de sterke warmte-instraling op de huid wordt een grote hoeveelheid warmte in het lichaam gevoerd, warmte dat het lichaam ook weer moet verlaten om de juiste lichaamstemperatuur van ongeveer 37 graden Celsius te behouden.
Voor de afkoeling kan geen gebruik worden gemaakt van het geleidingsmechanisme (alles in de ruimte is immers warmer dan 37 graden) en ook niet van het warmte stralingsmechanisme (er wordt immers warmte naar het lichaam toe gestraald). De enige manier om warmte kwijt te raken is door verdamping van zweet. Voor verdamping van water is veel energie nodig, dat aan de huid wordt onttrokken. Naarmate de sauna droger is kan het zweet gemakkelijker verdampen en zal dit koelmechanisme beter functioneren.
Omdat in de sauna gebruik wordt gemaakt van warmteoverdracht door warmtestraling vanuit het materiaal van wanden en plafond, zal het klimaat in de cabine ook verschillen naar mate de straling uit de diverse materialen van elkaar verschillen.
Een saunacabine, opgebouwd van metalen platen, of van keurig betegelde stenen wanden, zal bij een temperatuur van honderd graden Celsius een zo harde straling geven dat niemand er in kan bivakkeren. Men zou er zelfs in verbranden.
De sauna blijkt uitsluitend goed te kunnen functioneren wanneer de saunacabine is opgebouwd uit een aantal specifieke houtsoorten, waarbij ook de wijze waarop het hout verwerkt en bewerkt is.
Het saunabad is echter niet enkel het opwarmen in de warme cabine, het is veel meer een spel van opwarmen, afkoelen en rusten. Het is een nauwkeurig voorgeschreven ritueel.
Alleen wanneer het lichaam na iedere opwarming weer de gelegenheid krijgt op zijn normale temperatuur terug te komen, zal men optimaal van het saunabad profiteren en ervan kunnen genieten.
Alle faciliteiten en voorzieningen die in een modern sauna-instituut rond de saunacabine zijn opgebouwd, zijn daarom even belangrijk als de saunacabine zelf.
Heel anders is het met de badvormen vanuit de Romeinse badcultuur. Hier waren de ruimten veelal van marmer en steen opgebouwd. Ze dragen namen als Tepidarium, Caldarium, Odarium en Laconium. Zelfs de uitdrukking “laconiek zijn” komt hieruit voort. Je moet wel laconiek zijn om geruime tijd in het zeer heet aanvoelende en vochtige laconium te zitten.”Water en vocht was in deze badcultuur veel belangrijker. Verschillende baden in de meest uiteenlopende temperaturen. Maar ook de Inca’s hadden (en hebben) hun eigen badcultuur, de Russiche Banja niet te vergeten. Wat denkt u van het ritueelbad van de Moslim, de Hammam?
Het blijkt telkens weer dat wij een omgeving als prettig ervaren indien de luchtvochtigheid en de temperatuur in balans zijn. Hoe heter, hoe droger en hoe natter, hoe minder warm.
Saunacabine 90oC 15% relatieve luchtvochtigheid
Laconium 60oC 40% relatieve luchtvochtigheid
Caldarium 55oC 60% relatieve luchtvochtigheid
Odarium/stoombad 48oC 100% relatieve luchtvochtigheid
Bubbelbad/kruidenbad 38oC 100% relatieve luchtvochtigheid +
Nu hebben wij als commerciële Nederlanders al deze badvormen gemixt en in een “modern” jasje gestoken. Wat hebben we dan in Nederland? Om deze reden gebruiken veel bedrijven de naam Sauna en Thermen. Maar dit is nog verre van volledig.
Ook is het echt niet zo verwonderlijk dat nog niet eens zo heel lang geleden de sauna gezien werd als sexhuis. In veel badhuizen werden erotiek, gezondheid, culinaire uitspattingen en hygiëne gewoon gecombineerd. Veel illustraties in deze trainingsmap laten impressies zien uit verschillende badculturen.