Vooral in Duitsland en Oostenrijk beperkt men zich vaak niet tot een paar saunalepels maar gaan er in korte tijd liters water over de saunaoven. De saunameester, degene die dit ritueel (de Aufguss) uitvoert, maakt er een hele show van zodat er in Duitsland al wedstrijden zijn om de titel: ‘Beste saunameester’ te verdedigen of te verdienen. In veel Duitse sauna’s is het normaal dat er elk uur een Aufguss gebeurt. Inmiddels heeft dit ritueel ook in de Nederlandse bedrijven zijn intrede gedaan.
     
We moeten ons realiseren dat, indien we teveel water in de lucht laten verdampen, het gevaar voor huidirritatie en zelfs verbrandingen niet ondenkbaar is. Stoom is immers zeer heet. Om deze reden is een deskundige instructie noodzakelijk om de Lőyly Plus+++ verantwoord te kunnen en voor mijn gevoel mogen uitvoeren.

Natuurlijk hebben wij de intensiteit van de Lőyly Plus zelf in de hand. Hoe meer water we gebruiken, hoe te intenser de ervaring. Hoe hoger de aanvangstemperatuur, hoe intenser de ervaring. Hoe sneller het water kan verdampen, hoe intenser de ervaring. Hoe kleiner de sauna hoe intenser de ervaring. Vandaar dat ik graag de naam Lőyly combineer met vier plussen. De Lőyly Plus+++.

Hoe te starten:

Kijk eerst goed naar de saunaoven. Kan de oven voldoende water in korte tijd verdampen? Elektrische ovens kunnen over het algemeen minder water tegelijkertijd ontvangen dan gas- of houtgestookte exemplaren. Hoe meer stenen op de oven, hoe groter het hete oppervlak, hoe sneller het water kan verdampen. Ook moet de oven voldoende capaciteit hebben om razendsnel de warmte te herstellen. Door de verdamping van het water zal de oven met de stenen snel afkoelen. De tweede hoeveelheid water zal dan niet meer effect hebben dan wat geborrel van water op de oven en stenen.

Hoe hoog is de plafondtemperatuur in de sauna? Het is onverstandig om te starten met een temperatuur boven de 80oC. Zet de deur altijd even open voordat u start. De temperatuur in de cabine zal dalen waardoor de oven aanslaat. Deze moet immers de komende minuten zo heet mogelijk zijn om het water te kunnen verdampen. Ideaal is dus een saunacabine met een gebruikstemperatuur rond de 90oC. We laten met de deur open de temperatuur zakken tot net onder de 80oC. Lukt dit niet direct spontaan dan zwaait u met een handdoek door de lucht dat dit proces versnelt.

Hoe groot is de saunacabine? Voor een kleinere cabine (tot ca. 6 personen zittend) gebruiken we ca. 3 liter water, voor een middelgrote cabine (6 tot 10 personen zittend) ca. 5 liter water en voor grotere cabines (10 personen of meer) ca. 8 liter water. Gebruik de aangegeven hoeveelheden als richtlijn. De exacte hoeveelheid water kunt u alleen experimenteel bepalen. Elke cabine reageert anders.

Tap een emmer water waarin de totaal benodigde inhoud past. Geen plastic emmer gebruiken. Plastic wordt zacht en kan smelten. Metalen emmers kunnen gebruikt worden maar worden snel warm. Houten emmers met deze inhoud (zeker bij 8 liter) worden erg zwaar. Voeg een etherische olie of mix naar keuze toe. Gebruik niet teveel olie. De totale hoeveelheid water gaat in korte tijd over de oven. U gebruikt net zoveel olie als bij een kleinere hoeveelheid water. Gebruikt u teveel olie dan slaat dat neer in de luchtwegen en dat is niet echt prettig. Er zal ook condensatie (met de olie) optreden in de neus- en keelholten evenals in de mond. Bij teveel olie lijkt het of u een slok shampoo gedronken hebt. De te gebruiken hoeveelheid olie hangt sterk af van het soort olie en de al door de fabrikant gemaakte verdunning.

Trek de juiste kleding aan. U staat zelf als saunameester midden in de warmte en bent druk in de weer. Om u, als saunameester te beschermen tegen condensatie(warmte) op uw eigen huid is het belangrijk om de Lőyly+++ gekleed te doen. Sommigen hebben zelfs het liefst een shirt met lange mouwen aan. Trek kleding aan dat in staat is vocht op te nemen. Vergeet niet een handdoek mee te nemen.

Sommige saunameesters nemen een ruime hoeveelheid ijsblokjes mee naar de Lőyly en anderen wat stukjes fruit. Met ijs kunnen de gasten zichzelf tijdens het ritueel wat koelen en het sabbelen op een stukje fruit is evenals een blokje ijs in de mond prettig.  

Staat de saunaoven te verwarmen, is de juiste plafondtemperatuur bereikt, alle gasten aanwezig en alle benodigdheden binnen handbereik? Dan kunnen we starten.



Natuurlijk vertellen we de gasten eerst wat er staat te gebeuren. Een goed verhaal is nodig. Soms moet u de spanning wat opbouwen, soms gasten misschien wat geruststellen. U kunt tijdens de uitleg heel veel sauna-opvoed-regels kwijt. Gebruik de mogelijkheid!

Een verhaal:


Beste gasten.

Fijn dat u allemaal aanwezig bent om onze Finse Lőyly met mij te beleven. Als ik het woord Lőyly vrij vertaal naar het Nederlands dan spreek ik eigenlijk over een stoomstoot. Laat mij u eerst uitleggen wat er straks gebeurt. Zoals u zelf al ervaart is een saunacabine warm. Temperaturen van ruim 80oC aan het plafond zijn geen uitzondering. Wij kunnen deze hoge temperatuur verdragen omdat de lucht in de sauna erg droog is. Droge lucht werkt isolerend zodat geleiding van warmte via de lucht wordt uitgesloten. In de sauna wordt uw huid verwarmd door stralingswarmte. Deze warmte wordt uitgezonden door het hete plafond, de bovenkant van de wanden en door de saunaoven zelf. Door de hoge temperatuur begint u snel te zweten. Dit zweet moet vrij van het lichaam kunnen verdampen. Dit verdampingsproces vraagt namelijk een aanzienlijke hoeveelheid energie dat in de vorm van warmte aan de huid onttrokken zal worden. Hierdoor koelt uw lichaam.  

Met de Finse Lőyly ga ik, in een aantal fasen, de luchtvochtigheid steeds wat opvoeren. U begrijpt dat de steeds vochtiger wordende lucht steeds beter gaat geleiden waardoor uw huid intensief wordt opgewarmd. De waterdamp die ik in de lucht breng zal grotendeels gaan condenseren op uw huid. In tegenstelling tot het verdampingsproces komt er bij condensatie enorm veel energie in de vorm van warmte vrij. Uw huid warmt hierdoor zeer intensief op. Uw lichaam reageert hierop met een optimale doorbloeding van de huid. Dit proces wordt in gang gezet om de huid zoveel mogelijk te koelen en de zweetkliertjes van vocht te voorzien. Door deze doorbloeding zal uiteindelijk het lichaam volledig opwarmen. Dit gebeurt natuurlijk tijdens het normale saunabad ook maar nu pakken we het nog intensiever aan.
Vanaf nu duurt het volledige ritueel nog 6 minuten. Indien blijkt dat u het niet kunt volhouden mag u vanzelfsprekend de saunacabine verlaten. Ik vraag u wel om dit niet te snel te doen omdat dit de
Finse Lőyly enigszins verstoort, maar als het niet gaat moet u de sauna gewoon verlaten.

Als u straks de saunacabine verlaat is het belangrijk als allereerste een tijdje in de buitenlucht te vertoeven. Goed maar rustig in- en  vooral volledig uitademen. U kunt wat lopen, zitten of gaan liggen. Blijf minimaal een minuut of tien buiten maar maximaal totdat de eerste tekenen van het koud worden zich voordoen. (kippevel) Koel daarna rustig uw lichaam af met koud water met de afkoelslang of een douche. Hierna mag u even het dompelbad in. Vergeet uw hoofd niet goed mee af te koelen. Indien u uw hoofd onvoldoende afkoelt hebt u kans op het krijgen van hoofdpijn. Vervolgens even een heet voetbad en minimaal een kwartier rust. Hier beleeft u wat de Finse Lőyly met u gedaan heeft. Dit gevoel kunt u dagen lang bij u dragen.

Hierna giet of schept u, afhankelijk van de mogelijkheden van de saunaoven, ongeveer een derde van de totale hoeveelheid water over de oven. Na even wachten draait u met een handdoek horizontaal vlak onder het plafond langs om de vochtige lucht te verspreiden. U voelt en merkt aan de reactie van de gasten dat de warmte toeneemt. Indien u ijs of fruit wilt gebruiken kunt u dit de gasten nu geven. U vouwt de handdoek dubbel en brengt de lucht van boven naar beneden verticaal in beweging met twee handen. Dus vanaf het plafond tot de vloer en loopt zo al uw gasten langs en maakt telkens die beweging.
De helft van de nog aanwezige inhoud gaat vervolgens over de oven. U verspreidt de aanwezige waterdamp met een forse horizontale zwaai vlak onder het plafond. U kunt hier ook weer de horizontale beweging met de dubbelgevouwen handdoek toepassen. Hoe meer u de lucht in beweging brengt, hoe intenser de warmte aanvoelt. Na een slag naar beneden kunt u het ook omkeren. Dus een beweging vanaf onder naar boven. Ook kunt u bewegen van links naar rechts en andersom. Speel met de luchtbeweging. Nog wat stukjes ijs kunnen uitgedeeld worden. De derde ronde volgt waarna u de lucht wederom in beweging brengt.

Aan de blote hand(en) waarmee u de handdoek zwaait voelt u na verloop van tijd (ervaring) hoe ver u kunt gaan. Let op de reactie van uw gasten en speel hier handig op in. Na ongeveer 5 minuten merkt u dat de beschermende werking van uw kleding vermindert en daarna zelfs gaat tegenwerken. Uw lichaam probeert de warmte kwijt te raken maar de kleding staat rechtstreekse verdamping vanaf de huid niet toe. Het wordt tijd voor u om de saunacabine te verlaten. U vertelt uw gasten dat zij rustig nog wat mogen nazweten maar dat zij de saunacabine moeten verlaten als zij het als onprettig gaan ervaren. Nooit tegen de zin in blijven zitten of liggen.  


U verlaat de sauna. Zet uw inmiddels lege emmer direct achter de saunadeur neer zodat mensen hun fruitresten of over gebleven ijsblokjes kwijt kunnen. U loopt zelf naar buiten. Tegelijkertijd blijft u alle gasten die de sauna verlaten in de gaten houden en houdt u in de gaten of iedereen de sauna verlaat. Een strategische plaats innemen is hier erg belangrijk. Door de aanzienlijke vaatverwijding in de huid komt duizeligheid nogal eens voor. Zeker bij mensen met een van nature wat lagere bloeddruk. Hier kunt u het hoofdstuk ‘Het menselijke lichaam in de sauna’ nog eens op nalezen. Indien mensen duizelig zijn kunnen zij het beste buiten gaan liggen, het liefst met de benen wat omhoog zodat het hoofd voldoende bloed kan ontvangen. Indien dit na een aantal minuten nog onvoldoende blijkt kunt u het lichaam koelen door een natgemaakte handdoek met koud water uit te wringen boven het lichaam en dit enkele malen te herhalen. Door de koude sluiten de bloedvaten in de huid zich waardoor de bloeddruk normaliseert.


Op het moment dat u zelf de warmte uit uw lijf kwijt bent zit uw taak als Lőyly saunameester er op.