Direct zoeken in saunastudie.nl met Google. Voer uw zoekwoord in:
Deel 3: Wat gebeurt er met ons lichaam tijdens het saunabad (vervolg)
In mijn vorige artikel ben ik blijven steken bij de reacties van het menselijke lichaam in de saunacabine. We gaan in deze uitgave van Leisure Management verder in het stoombad. Misschien is het verstandig om pagina 10 en 11 van de vorige uitgave (nummer 3) er nog eens te bekijken om de draad weer op te pakken.
Goede warmtegeleiding
De reacties van het lichaam in een stoombad zijn vergelijkbaar aan die in de sauna. Er zijn echter toch een paar belangrijke verschillen te bespeuren. In het stoombad vindt altijd condensatie op de longblaasjes plaats en de opwarming van de huid is vaak heftiger maar minder diep. De lucht in een stoombad bevat namelijk 100% relatieve luchtvochtigheid. Hierdoor kan de warmte goed geleiden via de lucht en de waterdamp condenseert direct op ons koelere lichaam. Condensatie is het tegenovergestelde van verdamping. Hierbij komt dus veel warmte vrij. Deze warmte wordt ook aan onze huid afgegeven. Zweten doen we in een stoombad ook, zelfs evenveel als in de sauna, maar de hoge luchtvochtigheid zorgt ervoor dat ons zweet niet kan verdampen. Het lichaam kan dus niet via het verdampen van zweet koelen. Ook via de ademhaling is dit niet mogelijk. We ademen immers lucht in met een temperatuur boven onze lichaamstemperatuur. Bij een omgevingstemperatuur hoger dan 52oC. lopen we zelfs het risico op een lichte verbranding van de huid. Om deze reden is de temperatuur van het stoombad altijd onder de 50oC. 47o tot 49oC is ideaal. In een stoombad is ook minder sprake van gelaagdheid van temperatuur. Een goede sauna heeft een temperatuur van rond de 100oC direct aan het plafond. De bovenste bank zelf hangt in een temperatuur van ongeveer 80oC, de middelste bank in ongeveer 60oC en ter hoogte van de onderste bank blijft er nog maar zo’n 45oC over. Door een goede warmtegeleiding in de lucht en de condensatie die plaatsvindt op de lucht is het stoombad vrijwel overal even warm.
Eigenlijk is de naam stoombad wat misleidend. Stoom is waterdamp en waterdamp is onzichtbaar. We zitten in het stoombad dus eigenlijk in de mist. Doordat de ingebrachte stoom condenseert op de lucht ontstaat er mist. Dit zijn eigenlijk minuscuul kleine druppeltjes water die blijven zweven in de lucht. Indien de mist niet ontstaat maar het bad voelt wel lekker warm of heet aan is de luchttemperatuur te hoog. Een minder warm stoombad is dus mistiger dan een heet stoombad. Zet de deur van het stoombad maar eens even open bij weinig mist zodat er koelere lucht binnenstroomt en kijk wat er gebeurt.
Intensive opwarming
Ook in het bubbelbad of hotwhirlpool warmt ons lichaam snel op. Het bad heeft een watertemperatuur van 39o tot soms wel 41oC. Ik stel zelfs dat het bubbelbad misschien wel de meest intensieve opwarming van de hele saunaronde is. Ons lichaam kan onder het wateroppervlak zelf niet meer koelen. De enige mogelijkheid van afkoelen is verdamping is via het hoofd en via de uitademing om warmte af te voeren. Het lichaam heeft direct contact met het warme water en warmt via contactwarmte op. U begrijpt dat de directe overbrenging van warmte niet te lang moet duren. Onze lichaamstemperatuur zal weliswaar niet boven de badwatertemperatuur van 38o tot 39oC uitkomen, maar te lang bubbelen geeft zeer loom gevoel natijd en kan soms zelfs duizeligheid veroorzaken tijdens het verlaten van het bad. Deze duizeligheid wordt veroorzaakt door de ontstane vaatverwijding. Bij het gaan staan en verlaten van het bassin, zakt het bloed naar beneden en schiet de doorbloeding in het hoofd wat tekort. Om deze reden moet het lichaam, net zoals na de sauna en het stoombad, gekoeld worden met water. Ditzelfde gaat ook op bij het baden in warme kruidenbaden en hydromassagebaden, al is de temperatuur van deze baden vaak wat lager gehouden. De damp van kruiden of essentiële oliën kunnen een inwerking hebben op onze slijmvliezen en kunnen vaatreacties teweeg brengen, vooral in de longen. Het is mogelijk door toevoeging van kruiden en oliën in te spelen op het welbehagen (het gevoel) van de mens. Ook het ondergaan van warme lichaamspakkingen en zelfs massage kan een vaatverwijding als resultaat hebben. Als sauna-expert moet u dit uiteraard weten zodat u uw gasten adviseert eerst even een half uurtje te relaxen alvorens een nieuwe saunaronde ingezet wordt.
Alternatieven
Nu zijn er talrijke ‘alternatieve’ methoden nieuw ontwikkeld of vanuit de geschiedenis hergebruikt om het lichaam op te warmen. Te denken valt aan bijvoorbeeld de Infraroodlichtstralers, de Biosauna, het Sanarium, het Caldarium en het Laconium. In het eerste deel van deze serie, het hoofdstuk Principes, heb ik hierover al geschreven. Er wordt voortdurend een balans gezocht in temperatuur, luchtvochtigheid en materiaalkeuze. Indien deze factoren in juist balans zijn ervaart ons lichaam het, binnen tijdsgrenzen, als prettig.
Luchthappen
U zult nu begrijpen hoe belangrijk het is om het condens dat op de longblaasjes is ontstaan weg te blazen na de opwarming. Dit doen we dan ook met buitenlucht. Het luchtbad, even buiten lopen of minimaal enkele teugen buitenlucht inademen bij een openstaand raam of deur, is dan ook essentieel bij goed sauneren. Ik zal in deel 4 van deze serie dan ook starten met de afkoeling.
Goede warmtegeleiding
De reacties van het lichaam in een stoombad zijn vergelijkbaar aan die in de sauna. Er zijn echter toch een paar belangrijke verschillen te bespeuren. In het stoombad vindt altijd condensatie op de longblaasjes plaats en de opwarming van de huid is vaak heftiger maar minder diep. De lucht in een stoombad bevat namelijk 100% relatieve luchtvochtigheid. Hierdoor kan de warmte goed geleiden via de lucht en de waterdamp condenseert direct op ons koelere lichaam. Condensatie is het tegenovergestelde van verdamping. Hierbij komt dus veel warmte vrij. Deze warmte wordt ook aan onze huid afgegeven. Zweten doen we in een stoombad ook, zelfs evenveel als in de sauna, maar de hoge luchtvochtigheid zorgt ervoor dat ons zweet niet kan verdampen. Het lichaam kan dus niet via het verdampen van zweet koelen. Ook via de ademhaling is dit niet mogelijk. We ademen immers lucht in met een temperatuur boven onze lichaamstemperatuur. Bij een omgevingstemperatuur hoger dan 52oC. lopen we zelfs het risico op een lichte verbranding van de huid. Om deze reden is de temperatuur van het stoombad altijd onder de 50oC. 47o tot 49oC is ideaal. In een stoombad is ook minder sprake van gelaagdheid van temperatuur. Een goede sauna heeft een temperatuur van rond de 100oC direct aan het plafond. De bovenste bank zelf hangt in een temperatuur van ongeveer 80oC, de middelste bank in ongeveer 60oC en ter hoogte van de onderste bank blijft er nog maar zo’n 45oC over. Door een goede warmtegeleiding in de lucht en de condensatie die plaatsvindt op de lucht is het stoombad vrijwel overal even warm.
Eigenlijk is de naam stoombad wat misleidend. Stoom is waterdamp en waterdamp is onzichtbaar. We zitten in het stoombad dus eigenlijk in de mist. Doordat de ingebrachte stoom condenseert op de lucht ontstaat er mist. Dit zijn eigenlijk minuscuul kleine druppeltjes water die blijven zweven in de lucht. Indien de mist niet ontstaat maar het bad voelt wel lekker warm of heet aan is de luchttemperatuur te hoog. Een minder warm stoombad is dus mistiger dan een heet stoombad. Zet de deur van het stoombad maar eens even open bij weinig mist zodat er koelere lucht binnenstroomt en kijk wat er gebeurt.
Intensive opwarming
Ook in het bubbelbad of hotwhirlpool warmt ons lichaam snel op. Het bad heeft een watertemperatuur van 39o tot soms wel 41oC. Ik stel zelfs dat het bubbelbad misschien wel de meest intensieve opwarming van de hele saunaronde is. Ons lichaam kan onder het wateroppervlak zelf niet meer koelen. De enige mogelijkheid van afkoelen is verdamping is via het hoofd en via de uitademing om warmte af te voeren. Het lichaam heeft direct contact met het warme water en warmt via contactwarmte op. U begrijpt dat de directe overbrenging van warmte niet te lang moet duren. Onze lichaamstemperatuur zal weliswaar niet boven de badwatertemperatuur van 38o tot 39oC uitkomen, maar te lang bubbelen geeft zeer loom gevoel natijd en kan soms zelfs duizeligheid veroorzaken tijdens het verlaten van het bad. Deze duizeligheid wordt veroorzaakt door de ontstane vaatverwijding. Bij het gaan staan en verlaten van het bassin, zakt het bloed naar beneden en schiet de doorbloeding in het hoofd wat tekort. Om deze reden moet het lichaam, net zoals na de sauna en het stoombad, gekoeld worden met water. Ditzelfde gaat ook op bij het baden in warme kruidenbaden en hydromassagebaden, al is de temperatuur van deze baden vaak wat lager gehouden. De damp van kruiden of essentiële oliën kunnen een inwerking hebben op onze slijmvliezen en kunnen vaatreacties teweeg brengen, vooral in de longen. Het is mogelijk door toevoeging van kruiden en oliën in te spelen op het welbehagen (het gevoel) van de mens. Ook het ondergaan van warme lichaamspakkingen en zelfs massage kan een vaatverwijding als resultaat hebben. Als sauna-
Alternatieven
Nu zijn er talrijke ‘alternatieve’ methoden nieuw ontwikkeld of vanuit de geschiedenis hergebruikt om het lichaam op te warmen. Te denken valt aan bijvoorbeeld de Infraroodlichtstralers, de Biosauna, het Sanarium, het Caldarium en het Laconium. In het eerste deel van deze serie, het hoofdstuk Principes, heb ik hierover al geschreven. Er wordt voortdurend een balans gezocht in temperatuur, luchtvochtigheid en materiaalkeuze. Indien deze factoren in juist balans zijn ervaart ons lichaam het, binnen tijdsgrenzen, als prettig.
Luchthappen
U zult nu begrijpen hoe belangrijk het is om het condens dat op de longblaasjes is ontstaan weg te blazen na de opwarming. Dit doen we dan ook met buitenlucht. Het luchtbad, even buiten lopen of minimaal enkele teugen buitenlucht inademen bij een openstaand raam of deur, is dan ook essentieel bij goed sauneren. Ik zal in deel 4 van deze serie dan ook starten met de afkoeling.
____________________________